Z roku na rok młodym osobom jest coraz trudniej się usamodzielnić, a przepisy dotyczące prawa do lokalu komunalnego są coraz bardziej zaostrzone pod względem wymogów. Nawet jeśli spełniamy kryteria założone w uchwałach gminnych, to zwykle gminy nie dysponują taka ilością wolnych lokali jak kolejka oczekujących na mieszkanie. Alternatywą dla zdesperowanych młodych małżeństw jest mieszkanie na kredyt, budowa domu lub jego zakup dzięki dostępności kredytów hipotecznych na spłatę nawet trzydziestu lat. Jednakże sytuacja taka dotyczy tylko osób, które mogą sobie pozwolić na takie ryzyko i wykazują odpowiednią zdolność kredytową, o którą nie jest w dzisiejszych czasach zbyt łatwo.

Poza obowiązkiem tworzenia warunków do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych mieszkańców danej gminy, na samorządzie ciąży również obowiązek dostarczenia lokalu w określonych sytuacjach, jak dotychczasowy budynek przeznaczony do rozbiórki lub kapitalnego remontu, osobom eksmitowanym w zakresie lokali socjalnych, które mogą być o obniżonym standardzie. W sytuacji kiedy gmina tymczasowo nie jest w stanie zapewnić lokalu zamiennego, czy socjalnego lokatorom, właścicielowi należy się odszkodowanie (przepis w prowadzony przez uwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 maja i 11 września 2006 roku).

Mieszkania komunalne z zasobu gminy przyznawane są osobom o niskich dochodach na podstawie ustawy o ochronie praw lokatorów, m. in. art 4. kolejność przyznania lokalu komunalnego zależy przede wszystkim od konkretnej sytuacji mieszkaniowej wnioskodawcy i nie są to przepisy ujednolicone dla całego kraju. Zaletą takich mieszkań jest stosunkowo niski czynsz w porównaniu z najmem mieszkania o podobnym metrażu i standardzie z rynku nieruchomości prywatnych. Niemniej na otrzymanie lokalu z zasobu gminy czeka się niekiedy po kilkanaście lat. Z pewnością szanse się zwiększają wraz z udokumentowaną trudną sytuacją mieszkaniową, posiadaniem małoletnich dzieci na niewielkim metrażu lub zamieszkaniem wraz z osobą niepełnosprawną. Również pierwszeństwo przyznawane jest wychowankom domów dziecka i matkom samotnie wychowującym dzieci, jednakże prawo złożenia wniosku o lokal komunalny przysługuje każdemu mieszkańcowi danej gminy, a nawet niekoniecznie mieszkańcowi, ale osobie zamiarującej się w niej osiedlić na stała.